Dziś robimy tysiące zdjęć smartfonami w ułamku sekundy, rzadko zastanawiając się nad magią zatrzymanego czasu. Tymczasem niemal dwa wieki temu narodziny fotografii na ziemiach Polski wymagały tytanicznej pracy, chemicznego kunsztu i ogromnej cierpliwości.
Oto fascynująca historia pierwszych zachowanych kadrów polskich miast, które utrwaliły obraz dawnego świata dla przyszłych pokoleń.
Zaginiony pionier i rzeźbiarz z aparatem
Zaledwie kilka miesięcy po paryskiej premierze wynalazku Louisa Daguerre’a, w październiku 1839 roku, fizyk Jędrzej Radwański skierował obiektyw na warszawski Kościół Wizytek. Choć te pierwsze w historii polskie dagerotypy rozpaliły wyobraźnię mieszkańców stolicy, niestety nie przetrwały one do naszych czasów i zaginęły w mrokach dziejów.
Najstarszą zachowaną fotografią Warszawy okazał się widok Kościoła św. Aleksandra na placu Trzech Krzyży, uwieczniony około 1840 roku przez wybitnego rzeźbiarza Jakuba Tatarkiewicza. Artysta wykonał to historyczne zdjęcie z okna własnej pracowni, tworząc unikalny, lustrzany obraz na posrebrzanej płytce, który dziś stanowi najcenniejszy fundament naszej narodowej ikonografii.
Fotografia na metalu przed cyfrową technologią
Technika dagerotypii, którą posługiwali się pierwsi mistrzowie, drastycznie różniła się od dzisiejszej fotografii cyfrowej. Każde zdjęcie było niepowtarzalnym oryginałem na metalowej płytce, wymagającym wielominutowego naświetlania, podczas którego ruchliwe ulice miast wydawały się całkowicie puste.
Prawdziwą rewolucję przyniósł dekadę później Karol Beyer, ojciec profesjonalnej polskiej fotografii, który jako pierwszy zaczął stosować technikę negatywowo-pozytywową na papierze. To właśnie jego nastrojowe i niezwykle ostre kadry Warszawy z lat 50. XIX wieku pozwalają nam dzisiaj podziwiać detale dawnej architektury i poczuć autentyczną atmosferę tamtej epoki.
Od Wrocławia po Gdańsk i Tczew
Spośród dzisiejszych miast Polski nie tylko Warszawie udało się zachować swoje dawne fotograficzne wizerunki. Miano najstarszego zachowanego zdjęcia stolicy Śląska należy bowiem do dagerotypu przedstawiającego Plac Solny we Wrocławiu z lat 40. XIX wieku. W tym mieście zachowały się również bardzo stare wykonane aparatem fotograficznym portrety.
W tym samym czasie fotografia rozwijała się dynamicznie w wielu innych miejscach. Niezwykłym rarytasem jest chociażby papierowa fotografia z 1853 roku dokumentująca budowę monumentalnego Mostu Tczewskiego, a także wczesne, zamglone panoramy Gdańska czy krakowskiego Rynku.
Pierwsze zdjęcia, te niezwykłe przesiąknięte chemią i pasją obrazy, uzmysławiają nam, że fotografia u swego zarania nie była jak obecnie codziennością, ani nawet kunsztownym rzemiosłem, ale dla ówczesnych ludzi była niemal magią chwytania ulotnej rzeczywistości.
Zobacz więcej ciekawych fotografi.
